Waktu Solat di Malaysia: Cara Ditentukan, Zon e-Solat dan Maksudnya

Waktu solat rasmi di Malaysia ditentukan melalui kaedah hisab (kiraan falak) berdasarkan kedudukan matahari. Waktu itu dipaparkan mengikut zon dan berubah sedikit demi sedikit setiap hari, jadi waktu yang betul bagi anda bergantung pada kawasan dan tarikh. Mengetahui masuknya waktu ialah salah satu syarat sah solat, sebab itu jadual rasmi penting.

Siapa yang menentukan waktu solat

Penentuan waktu solat di setiap negeri terletak di bawah bidang kuasa Jabatan Mufti negeri masing-masing. Jabatan Kemajuan Islam Malaysia (JAKIM) pula ialah agensi penyelaras bagi hal ehwal waktu solat, termasuk kajian dan penyelarasan hitungan. Kajian berkaitan waktu solat dibentangkan dan dibahaskan dalam muzakarah.

Di Wilayah Persekutuan, takwim waktu solat dikeluarkan oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan. Pengiraannya mengikut kriteria JAKIM dan berpandukan Almanak Falak Syarie, kemudian disemak dan diperakui oleh Jawatankuasa Falak Syarie Wilayah Persekutuan sebelum diedarkan. Mufti Selangor menegaskan bahawa penduduk perlu mematuhi arahan pemerintah negeri masing-masing, iaitu Sultan, Raja atau Yang Dipertua Negeri; bagi Wilayah Persekutuan, rujukannya ialah Yang di-Pertuan Agong.

Maksud setiap waktu

Asas waktu solat ialah al-Quran dan hadis, termasuk hadis tentang Jibril AS yang datang kepada Nabi SAW pada setiap waktu solat. Ulama fiqh dan falak kemudian menetapkan kedudukan matahari yang sepadan dengan tanda fizikal bagi permulaan setiap waktu.

• Subuh bermula apabila terbit fajar sadiq (fajar benar) di ufuk timur dan berterusan hingga matahari terbit. Fajar sadiq ialah cahaya putih terang yang menyebar secara melintang di ufuk timur. Ia berbeza daripada fajar kazib (fajar palsu) yang cahayanya memanjang ke atas seperti ekor serigala.
• Syuruk ialah waktu terbit matahari, dan masuknya waktu syuruk menandakan berakhirnya waktu Subuh. Jadual Wilayah Persekutuan menetapkan awal waktu Dhuha 25 minit selepas Syuruk.
• Zohor masuk apabila matahari gelincir ke arah barat, iaitu ketika pinggir timur matahari melintasi Meridian Samawi Tempatan selepas istiwa’ (matahari rembang).
• Asar, menurut mazhab Syafi’i, masuk apabila panjang bayang sesuatu tiang melebihi panjang tiang itu, dicampur dengan panjang bayangnya ketika istiwa.
• Maghrib masuk apabila seluruh badan matahari terbenam di bawah ufuk barat.
• Isyak masuk apabila syafaq ahmar (mega merah) di ufuk barat hilang.

Jadual waktu solat turut memaparkan Imsak, iaitu waktu ihtiyati (berjaga-jaga) bagi orang yang berpuasa supaya tidak bersahur sehingga masuk waktu Subuh. Dalam jadual Wilayah Persekutuan dan e-Solat, Imsak ialah 10 minit sebelum Subuh.

Kriteria kedudukan matahari

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyenaraikan sudut matahari yang digunakan di Malaysia seperti berikut:

Waktu Asar pula dikira berdasarkan panjang bayang. Nilai 108° bermaksud matahari berada 18° di bawah ufuk, kerana nilai bagi waktu Subuh dan Isyak diperoleh dengan menambah sudut di bawah ufuk kepada 90°. Menurut Mufti Selangor, waktu dalam takwim juga sudah memasukkan tempoh ihtiyat (berwaspada).

Perubahan kriteria Subuh pada tahun 2019

Sebelum tahun 2019, Subuh di Malaysia dikira pada kedudukan matahari 20° di bawah ufuk, kecuali Kelantan yang menggunakan 19°. Berdasarkan kajian JAKIM yang diketuai oleh Universiti Malaya, Muzakarah Falak Peringkat Kebangsaan pada 17–19 September 2019 bersetuju menukarnya kepada 18°. Mesyuarat Jawatankuasa Muzakarah Majlis Kebangsaan bagi Hal Ehwal Islam (MKI) kali ke-116 pada 20–21 November 2019 kemudian memutuskan bahawa permulaan Subuh di Malaysia menggunakan parameter altitud matahari 18° di bawah ufuk. Perubahan ini menjadikan waktu Subuh lebih lewat sebanyak 8 minit secara purata.

Setiap negeri melaksanakannya melalui pihak berkuasa masing-masing. Sultan Selangor memperkenankannya pada 29 November 2019 sebagai panduan rasmi negeri Selangor. Di Wilayah Persekutuan, Jawatankuasa Perundingan Hukum Syarak memutuskan pada 2 Disember 2019 bahawa permulaan Subuh dilewatkan 8 minit daripada takwim asal, dan solat Subuh yang telah lalu tidak perlu diqada kerana ia berdasarkan ijtihad. Walaupun penentuan waktu solat sabit secara qat’i (pasti), perinciannya tertakluk kepada ijtihad dan penyelidikan semasa.

Zon waktu solat

Konsep zon waktu solat diperkenalkan untuk menyelaraskan pengiraan waktu solat di setiap negeri berdasarkan titik rujukan tertentu. Titik rujukan dipilih pada kedudukan paling barat dalam sesuatu zon, dan perbezaan waktu solat antara titik rujukan paling timur dengan paling barat mestilah tidak lebih dua minit.

Dalam portal e-Solat JAKIM, setiap zon mempunyai kod. Contohnya:

• WLY01: Kuala Lumpur dan Putrajaya
• WLY02: Labuan
• SGR01: Gombak, Petaling, Sepang, Hulu Langat, Hulu Selangor dan Shah Alam
• KTN01: Bachok, Kota Bharu, Machang, Pasir Mas, Pasir Puteh, Tanah Merah, Tumpat, Kuala Krai dan Mukim Chiku

Bagi Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya, koordinat rujukan waktu solat ialah Kg. Gedangsa, pada latitud U 3° 44′ dan longitud T 101° 23′.

Mengapa waktu berbeza antara zon dan setiap hari

Setiap zon dikira daripada koordinat rujukannya sendiri, maka waktunya berbeza. Pada 5 Oktober 2026, e-Solat memaparkan waktu Maghrib pukul 7.06 malam bagi WLY01 tetapi pukul 6.10 petang bagi WLY02 (Labuan), walaupun kedua-duanya terletak dalam Wilayah Persekutuan.

Waktu juga berubah dari hari ke hari. Perubahan altitud matahari ketika istiwa mengubah waktu istiwa, dan perubahan itu membawa kepada perubahan waktu-waktu solat yang lain. Dalam zon WLY01, Maghrib beralih daripada pukul 7.06 malam pada 5 Oktober 2026 kepada pukul 7.03 malam pada 12 Oktober 2026. Perbezaan mengikut musim lebih ketara. Jadual rasmi Wilayah Persekutuan bagi tahun 2025 mencatatkan Subuh pukul 6.07 pagi dan Maghrib pukul 7.17 malam pada 1 Januari, berbanding Subuh pukul 5.55 pagi dan Maghrib pukul 7.29 malam pada 1 Julai.

Cara menyemak waktu rasmi kawasan anda

1. Buka portal e-Solat JAKIM di www.e-solat.gov.my, pilih “Tukar Zon” dan cari zon yang meliputi daerah anda. Portal ini memaparkan waktu Imsak, Subuh, Syuruk, Duha, Zohor, Asar, Maghrib dan Isyak, dan takwim tahunan boleh dimuat turun.
2. Rujuk jadual yang diterbitkan oleh Jabatan Mufti negeri anda. Contohnya, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerbitkan Jadual Waktu Solat Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Putrajaya bagi tahun 2025, bersumberkan Almanak Falak Syarie JAKIM.
3. Berhati-hati dengan takwim daripada pihak persendirian atau pihak luar yang menggunakan formula dan parameter yang berbeza daripada pihak berkuasa negeri, serta jam digital masjid atau surau yang lama tidak diselenggara. Kedua-duanya boleh menyebabkan azan dilaungkan lebih awal atau lebih lewat daripada waktu sebenar.
4. Jika azan dari masjid-masjid yang berdekatan berbeza waktunya dan anda tidak tahu sama ada muazzin yang lebih awal itu dipercayai dan berkemampuan menentukan waktu dengan tepat, berpeganglah pada azan yang lebih lewat supaya lebih yakin waktu solat telah masuk.