Nifas Selepas Bersalin dan Keguguran Menurut Mazhab Syafi’i

Nifas ialah darah yang keluar dari rahim selepas rahim kosong daripada kandungan, sama ada selepas bersalin atau keguguran. Sepanjang nifas, wanita dilarang solat dan berpuasa, dan dia wajib mandi apabila darahnya berhenti. Hukum di bawah mengikut mazhab Syafi’i berdasarkan penjelasan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dan Jabatan Mufti Negeri Selangor.

Takrif nifas

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, memetik Ibn Hajar al-Haitami, mentakrifkan nifas sebagai “darah yang keluar setelah kosong kesemua rahim daripada kandungan sekalipun yang keluar itu dalam bentuk alaqah (segumpal darah) atau mudghah (segumpal daging)”.

Darah itu mesti datang dari rahim. Dalam kes kehamilan ektopik (kehamilan di luar rahim), darah yang tidak keluar dari rahim dihukumkan istihadah, iaitu darah yang tidak dikira haid atau nifas.

Bila nifas bermula

Nifas dikira selepas bayi lahir dan rahim kosong. Beberapa keadaan perlu dibezakan:

• Darah sebelum bersalin. Menurut pendapat yang sahih, darah yang keluar kerana sakit hendak bersalin bukan nifas dan bukan haid. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menghukumkan darah sebelum bersalin itu sebagai darah fasad (rosak) yang hukumnya seperti istihadah. Wanita itu tetap wajib solat ketika sakit hendak bersalin, secara duduk jika tidak mampu berdiri, atau secara mengiring di atas lambung kanan jika tidak mampu duduk.
• Darah selepas bersalin. Darah yang datang dari rahim selepas kelahiran atau keguguran ialah nifas jika ia keluar tidak lewat daripada 15 hari selepas kelahiran.
• Anak kembar. Darah yang keluar selepas kelahiran bayi terakhir, iaitu apabila rahim sudah kosong, dihukumkan nifas. Darah yang keluar antara kelahiran bayi pertama dan kedua dihukumkan haid jika memenuhi syarat-syaratnya, menurut pendapat muktamad.

Tempoh nifas

Tempoh 40 hari ialah kebiasaan yang diperoleh melalui kajian (istiqra’). Oleh sebab tiada had minimum, nifas boleh tamat lebih awal. Jabatan Mufti Negeri Selangor menasihatkan wanita yang haid atau nifas supaya menunggu sehingga darah kering, kemudian mandi hadas besar dan solat.

Darah berhenti, kemudian keluar semula

Hukumnya bergantung pada panjang tempoh darah berhenti (naqa’, iaitu tempoh bersih) dalam had 60 hari.

Dua jawapan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menunjukkan perbezaannya:

• Seorang wanita mengalami nifas selama 13 hari, kemudian bersih selama 10 hari, lalu darah keluar semula dari hari ke-23 hingga hari ke-40. Oleh sebab tempoh bersih kurang 15 hari, tempoh itu dikira nifas, dan puasa yang dibuatnya pada tempoh itu perlu diganti.
• Seorang wanita mengalami nifas selama 20 hari, kemudian darahnya menjadi keruh dan berhenti sepenuhnya pada hari ke-23. Darah keluar semula pada hari ke-40 selama 17 hari. Darah kedua itu dikira haid kerana tempoh bersih sebelumnya mencapai sekurang-kurangnya 15 hari, dan darah pada hari ke-16 dan ke-17 daripada darah kedua itu dianggap istihadah kerana keluar selepas 15 hari.

Darah melebihi 60 hari

Menurut Al-Kafi #1815 Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, darah yang bersambung melepasi 60 hari tanpa berhenti walaupun sedetik dihukumkan istihadah, dan wanita itu perlu melihat kepada ciri-ciri istihadah. Jika darah itu berhenti walaupun sedetik, darah yang keluar selepasnya dihukumkan haid.

Dalam satu jawapan, Jabatan Mufti Negeri Selangor menasihatkan wanita yang masih berdarah supaya menunggu sehingga hari ke-60. Darah yang masih keluar selepas hari ke-60 dikira istihadah, jadi wanita itu mandi wajib dan solat seperti biasa. Oleh sebab darah selepas tempoh nifas boleh bercampur antara haid dan istihadah, rujuk jabatan mufti negeri anda jika mengalami keadaan ini.

Perkara yang diharamkan semasa nifas

Jabatan Mufti Negeri Selangor memetik kitab Matan Abi Syuja’ yang menyenaraikan lapan perkara yang diharamkan bagi wanita haid dan nifas:

1. solat;
2. berpuasa;
3. membaca al-Quran;
4. menyentuh dan membawa mushaf (naskhah al-Quran);
5. memasuki masjid;
6. melakukan tawaf;
7. bersetubuh;
8. istimta’ (bersedap-sedapan) di antara pusat dan lutut.

Beberapa penjelasan tambahan:

• Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan wanita haid dan nifas diharamkan menetap di dalam masjid.
• Sujud tilawah dan sujud syukur juga haram kerana termasuk dalam hukum solat. Wanita nifas yang mendapat berita gembira boleh menzahirkan syukur dengan zikir atau ucapan tahmid.
• Puasa Ramadan yang tertinggal semasa nifas wajib diqada selepas suci. Cara dan had masanya diterangkan dalam panduan qada puasa dan fidyah.
• Talak yang dijatuhkan semasa isteri dalam nifas dikategorikan sebagai talak bid’i. Hukumnya haram dan berdosa, walaupun menurut kebanyakan ulama talak itu sah.

Tentang membaca al-Quran, terdapat pandangan ulama yang berbeza. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam Irsyad Hukum ke-18 (2015) menyimpulkan bahawa membaca dan menghafaz al-Quran ketika haid dibolehkan, dan memetik pandangan Ibn Taimiyyah bahawa wanita nifas boleh membaca al-Quran jika bimbang terlupa bacaannya kerana tempoh nifas yang lama.

Mandi wajib selepas nifas

Mandi wajib dilakukan apabila darah nifas berhenti. Untuk memastikannya, masukkan kapas ke dalam faraj lalu keluarkan semula. Darah dikira berhenti jika kapas itu tidak mempunyai kesan darah, kekeruhan atau kekuningan.

Kelahiran itu sendiri (wiladah) mewajibkan mandi walaupun tiada darah keluar, termasuk kelahiran secara pembedahan (caesarean). Wanita yang bersalin dan bernifas tidak perlu mandi dua kali kerana satu mandi memadai, dengan niat mengangkat hadas salah satu daripadanya.

Rukun mandi wajib yang disenaraikan oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan ialah niat, menghilangkan najis jika ada pada badan, dan meratakan air ke seluruh rambut dan badan. Niat dibuat ketika air mula dijirus ke anggota badan. Huraian lanjut tentang niat, fardu dan sunat mandi ada dalam panduan tanda suci dan cara mandi wajib.

Soalan lazim

Adakah darah selepas bersalin secara pembedahan juga nifas?

Kelahiran secara pembedahan tetap mewajibkan mandi. Dalam jawapan e-Musykil (2025) kepada seorang wanita yang bersalin secara pembedahan, Jabatan Mufti Negeri Selangor menggunakan had nifas yang sama, iaitu paling lama 60 hari dan kebiasaannya 40 hari. Jawapan itu menyatakan tempoh nifas wanita tersebut telah selesai, dan darah yang masih keluar ialah campuran darah haid dan istihadah.

Bagaimana hukumnya jika berlaku keguguran?

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menjelaskan bahawa wanita yang keguguran, sama ada yang keluar berbentuk segumpal darah atau seketul daging, dianggap melalui proses kelahiran. Pandangan yang lebih sahih mensyaratkan bidan atau doktor pakar mengesahkan bahawa gumpalan itu ialah peringkat permulaan janin. Darah selepas itu dihukumkan nifas, dan mandi wajib dilakukan selepas darah berhenti. Mandi tetap wajib walaupun tiada darah keluar.

Jika darah yang keluar dikenal pasti bukan janin, Irsyad Hukum Siri ke-326 menetapkannya begini: darah itu haid jika tidak keluar pada waktu suci daripada haid; jika ia keluar pada waktu suci, kurang sehari semalam atau lebih 15 hari, ia ialah darah rosak atau istihadah.

Adakah darah kekuningan atau darah yang keluar sekejap-sekejap masih nifas?

Ya, selagi masih dalam tempoh nifas. Jabatan Mufti Negeri Selangor menyatakan darah berwarna kekuningan dalam tempoh nifas masih dikira nifas dan wanita itu masih diharamkan solat dan berpuasa. Darah nifas juga tidak semestinya keluar selama sehari semalam.