Tanda Suci daripada Haid dan Cara Mandi Wajib

Haid dikira tamat apabila anda melihat salah satu daripada dua tanda suci: faraj kering daripada darah, atau keluar cecair putih jernih. Sebaik sahaja tanda itu kelihatan, anda wajib mandi supaya dapat menunaikan solat dan ibadah lain. Wanita yang darahnya kering pada hari keenam, misalnya, tidak perlu menunggu hingga hari ke-15.

Dua tanda suci

Para fuqaha menyebut dua tanda berakhirnya haid:

• Jufuf (kering): kapas yang dimasukkan ke dalam faraj keluar kering tanpa kesan darah.
• Qassah baidha’ (cecair putih): cecair putih jernih yang ditolak keluar dari rahim ketika haid berhenti.

Asasnya ialah pesanan Saidatina Aisyah RA kepada wanita yang menghantar kapas berkesan kekuningan kepadanya:

لَا تَعْجَلْنَ حَتَّى تَرَيْنَ الْقَصَّةَ الْبَيْضَاءَ

Maksudnya: “Janganlah kamu tergesa-gesa (untuk mandi dan bersolat) sehinggalah kamu melihat warna cecair putih pada kapas yang menunjukkan suci daripada darah haid.”

Imam al-Nawawi menjelaskan bahawa haid berhenti apabila tiada lagi darah, cecair kekuningan atau keruh yang keluar. Yang ada hanyalah cecair putih, atau tiada cecair langsung.

Cara memeriksa

Masukkan kapas atau seumpamanya ke dalam faraj, kemudian keluarkan dan lihat warnanya. Jika kapas kering dan bersih, atau terdapat cecair putih jernih, anda sudah suci. Jika masih ada kesan darah, termasuk warna perang, kuning atau keruh, anda masih dalam haid walaupun darah tidak kelihatan mengalir.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menegaskan bahawa setiap wanita wajib memeriksa kesucian dirinya pada setiap waktu solat, kerana kesucian berkait dengan ibadah solat dan puasa. Anda tidak perlu memeriksa setiap jam; pemeriksaan dilakukan ketika darah tidak kelihatan untuk memastikan sama ada kesannya masih ada.

Jika anda sedang berpuasa, jangan masukkan apa-apa melepasi bahagian faraj yang kelihatan ketika duduk mencangkung, kerana perbuatan itu membatalkan puasa.

Apabila ragu-ragu

Warna kuning, keruh atau perang

Cecair berwarna kuning, keruh atau perang dikira haid jika keluar dalam tempoh haid, iaitu tidak melepasi 15 hari 15 malam dari permulaan darah. Jika warna itu muncul selepas tempoh maksimum haid atau dalam tempoh suci, ia tidak dianggap haid. Oleh itu, kesan perang di hujung haid bermakna anda belum suci; tunggu sehingga kapas kering atau cecair putih kelihatan.

Tidak pasti bila darah berhenti

Jika anda tidak tahu bila darah berhenti, suci dikira bermula pada waktu paling hampir anda mendapatinya bersih. Contohnya, anda masih haid ketika memeriksa pada jam 10 malam, kemudian mendapati kapas bersih ketika masuk waktu Subuh. Suci dikira pada waktu Subuh, maka anda tidak perlu menunaikan Maghrib dan Isyak malam itu. Jika anda yakin sudah suci sebelum Subuh, Maghrib dan Isyak wajib ditunaikan.

Darah keluar semula selepas mandi

Jika darah keluar semula dalam tempoh 15 hari, ia masih haid, dan tempoh bersih sebelumnya turut dikira haid. Syarat-syarat bagi keadaan ini dihuraikan dalam panduan tempoh haid, suci dan istihadah. Puasa pada hari darah keluar semula itu batal dan wajib diganti, begitu juga puasa yang dikerjakan pada hari-hari bersih sebelumnya.

Was-was selepas mandi

Mandi yang telah memenuhi fardunya adalah sah. Mengulang mandi wajib tidak disunatkan, malah makruh, dan keyakinan bahawa anda telah suci tidak hilang dengan syak.

Mandi wajib selepas haid

Niat

Niat dilakukan bersama siraman air pertama ke atas anggota badan. Imam al-Nawawi menyatakan mandi sah jika diniatkan untuk mengangkat hadas besar, mengangkat hadas daripada seluruh badan, atau bagi wanita haid, mengangkat hadas haid. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan memberi contoh lafaz “Sahaja aku mengangkat hadas akbar (besar)” atau “Sahaja aku menunaikan fardhu mandi”. Jika anda mempunyai dua sebab mandi, contohnya junub dan haid, satu niat memadai.

Fardu mandi

Mandi wajib sah dengan dua fardu:

1. Niat.
2. Meratakan air ke seluruh kulit dan rambut atau bulu.

Sebahagian kitab, seperti Matan al-Ghayah wa al-Taqrib, menyenaraikan fardu ketiga, iaitu menghilangkan najis pada badan jika ada. Mandi tidak wajib dilakukan secara berturutan. Jika ada bahagian badan yang tertinggal, anda boleh membasuhnya kemudian dengan niat menyambung mandi, dan mandi itu sah.

Sunat mandi

Imam Abu Syuja’ menyebut lima perkara sunat dalam mandi wajib:

• membaca basmalah, sebaiknya bersama niat;
• berwuduk sebelum mandi;
• meratakan air dengan tangan ke seluruh badan;
• muwalat, iaitu melakukannya secara berturutan;
• mendahulukan anggota kanan.

Hadis riwayat al-Bukhari menggambarkan cara Rasulullah SAW mandi: Baginda membasuh tangan, berwuduk seperti wuduk untuk solat, menyelati kulit kepala dengan jari, menyiram kepala tiga kali, kemudian meratakan air ke seluruh tubuh.

Khusus selepas haid, disunatkan menyapu wangian kasturi pada bahagian faraj yang terkena darah, menggunakan kapas atau kain, selepas selesai mandi. Jika tiada kasturi, gunakan wangian lain; jika tiada juga, gunakan apa-apa yang menghilangkan bau, dan jika itu pun tiada, air memadai. Meninggalkannya ketika mampu adalah makruh. Sunat ini tidak berlaku bagi wanita yang sedang berihram atau dalam tempoh iddah.

Larangan sebelum mandi

Semasa haid, sepuluh perkara diharamkan, sebagaimana disenaraikan dalam kitab Safinah al-Naja:

• solat;
• tawaf;
• menyentuh mushaf;
• membawa mushaf;
• membaca al-Quran;
• puasa;
• talak, iaitu suami menceraikan isteri ketika haid;
• menetap di dalam masjid;
• melintasi masjid jika dibimbangi darah menitis;
• istimta’ (bermesra secara seksual) di antara pusat dan lutut.

Selepas darah berhenti, anda masih perlu mandi wajib sebelum solat, tawaf, memegang mushaf dan beriktikaf di masjid. Menurut mazhab Syafi’i, suami juga haram menyetubuhi isteri selepas darah haid berhenti sehingga isteri mandi, berdasarkan firman Allah dalam surah al-Baqarah ayat 222. Bagi puasa, syarat sahnya ialah suci daripada haid sepanjang siang. Wanita yang adat haidnya teratur boleh berniat puasa pada malam hari walaupun darah belum berhenti, selagi dia yakin darah akan berhenti sebelum masuk waktu Subuh.

Tentang membaca al-Quran, jumhur fuqaha mengharamkannya bagi wanita haid, manakala ulama mazhab Maliki membenarkannya untuk tujuan mengajar dan belajar. Zikir dan doa yang berasal daripada al-Quran, seperti doa menaiki kenderaan, tidak termasuk dalam larangan ini.

Melewatkan mandi wajib

Apabila tanda suci kelihatan, mandi wajib perlu disegerakan supaya solat dapat ditunaikan dalam waktunya. Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menyatakan bahawa sengaja meninggalkan bersuci sehingga tidak menunaikan solat Subuh, dan begitu juga Zohor dan Asar, ialah dosa besar. Mandi sebelum tanda suci kelihatan pula tidak dibenarkan, sebagaimana pesanan Aisyah RA supaya tidak tergesa-gesa.

Sesetengah wanita menangguhkan mandi kerana bimbang darah akan keluar lagi. Menurut pendapat muktamad mazhab Syafi’i, anda tetap wajib mandi setiap kali darah berhenti, walaupun darah mungkin kembali. Bagi wanita yang darahnya kerap berhenti dan timbul sehingga mandi berulang kali menjadi beban, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan membenarkan pandangan Imam al-Rafi’i diamalkan sebagai amalan peribadi, iaitu menganggap tempoh berhenti itu masih haid sehingga cukup hari adatnya. Jika darah tidak kembali hingga hujung adat, anda wajib mandi dan mengqada solat yang ditinggalkan sepanjang tempoh menunggu itu.